براي بررسي اين نوع اختلالات و راه‌هاي درمان آن گفت‌وگويي با دكتر محسن زنده‌روح كرماني متخصص جراح دهان، فك و صورت انجام شده است. ابتدا در باره اختلالات مفصل فكي و بيماري‌هاي مرتبط با آن توضيح دهيد. اختلالات مفصل فكي در انسان به‌صورت يك بيماري منفرد ديده نمي‌شود بلكه در ارتباط با دستگاه جونده و سروگردن و در مجموع به‌عنوان اختلالات جمجمه‌اي- فكي ناميده مي‌شود. اين اختلالات از شايع‌ترين بيماري‌هاي فك و صورت هستند و مي‌توانند علائم باليني بسيار متفاوتي داشته باشند. اين علائم ممكن است در دندان‌ها، لثه، مفصل و عضلات سيستم جونده يا بقيه عضلات سر وگردن بروز كنند. علائم شايع مفصل مثل صدا‌دادن حين حركت فك يا انحراف فك حين حركت يا محدود شدن عملكرد فك به‌طور موقت در 75 درصد از جمعيت سالم ديده مي‌شود و اين امر ارزش هريك از اين علائم را به تنهايي و مجزا به‌عنوان نشانه بيماري كاهش مي‌دهد. اختلالات را مي‌توان به 2دسته اختلالات مفصلي (مانند جابه‌جايي ديسك بين مفصل، چسبندگي‌هاي مفصلي، تومورها و عفونت‌هاي مفصلي) و اختلالات عضلاني تقسيم كرد. چگونه مي‌توان اين بيماري‌ها را تشخيص داد و علائم باليني آن چيست ؟ تشخيص اين بيماري‌ها دشوار است زيرا علائم باليني آنها مثل محدود شدن باز كردن دهان يا دردهاي منتشر صورت به فرم نورالژي در بسياري از بيماري‌هاي ديگر نيز ديده مي‌شود. مشخصات درد، ريتم شبانه‌روزي ارتباط درد با فشار جويدن و محل درد مي‌تواند درد‌هاي مفصلي و عضلاني را از يكديگر تمايز دهند. به‌طور مثال اسپاسم‌هاي صبحگاهي عضلات جونده نشان از فعاليت شبانه بيش از حد عضلات دارند. يا سردردهاي منتشر، احساس سرگيجه و يا بي‌حسي‌هاي محدود در ناحيه صورت مي‌توانند نشانه‌اي از علائم نورالژي همراه بيماري باشند. بررسي كلينيكي بيماري توسط پزشك بسيار گسترده است و نياز به تست‌هاي متفاوت و بررسي راديولوژيكي دارد. فعاليت عضلات با موقعيت بدن در ارتباط است و در تست‌هاي عضلاني در حالت ايستاي عضله ممكن است بدون نشانه باشد. با حركت‌هاي متفاوت مثل حداكثر كشش گردن به عقب يا جلو مي‌توان تغييراتي كه در اثر حركات متفاوت گردن رخ مي‌دهد شناسايي كرد، همچنين حركات بلع يا حركات گردن به چپ و راست از ديگر تست‌هاي بررسي تاثير حركت گردن روي اكلوژن است. براي درمان اين نوع بيماري‌ها چه اقداماتي بايد انجام داد؟ درمان عمدتاً با بررسي دندانپزشكي بيمار و تاثير تغيير احتمالي اكلوژن به معناي هرگونه سطح تماس بين دندان‌هاي بالا و پايين، روي بيمار توسط دندانپزشك شروع مي‌شود. چنانچه اكلوژن عامل ايجاد بيماري بوده باشد، تصحيح آن موجب بهبود بيماري مي‌شود و در غيراين صورت بايد روش‌هاي درماني ديگري را مد نظر قرار داد. درمان‌ها شامل درمان غيرجراحي، درمان‌هاي فيزيكي سرما، كمپرس گرم، طب سوزني، اشعه مادون قرمز، تحريك الكتريكي عصب از طريق پوست و درمان بيوفيدبك و درمان‌هاي جراحي مانند آرتروسنتز و آرتروسكوپي است. آيا درمان دارويي براي اختلالات مفصل فكي وجود دارد؟ درمان دارويي در اين اختلالات نيز استفاده مي‌شود كه عمدتا شامل داروهاي ضدالتهابي غيراستروئيدي‌است كه نه‌تنها در كاهش التهاب تأثير دارند بلكه مسكن و ضد‌درد هم هستند. همچنين داروهاي شل‌كننده عضلات و داروهاي ضد‌افسردگي سه‌حلقه‌اي كه در دوزهاي پايين در دردهاي مزمن مؤثر است. در كنترل دردهاي شديد از بوتاكس نيز استفاده مي‌شود. نقش عضلات در اختلالات عملكرد جمجمه اي- فكي چيست و معمولا چه نوع اختلالاتي در اين زمينه بروز مي‌كند؟ در اختلالات عملكرد جمجمه‌اي- فكي، عضلات نقش مهمي را بازي مي‌كنند به‌طوري‌كه حدود 75 درصد از اين اختلالات داراي عامل عضلاني هستند. شايع‌ترين تغييرات و اختلالات عضلاني در محدوده دندانپزشكي عبارتند از: دندان‌غروچه و بزرگ شدن عضلات جونده. عضلات جونده به‌علت فعاليت بيش از حد و اختلال عملكرد، دچار حساسيت به لمس مي‌شوند كه گاه با دندان غروچه همراه است. دردهاي صبحگاهي شديدتر هستند و به‌صورت نامشخص در ناحيه گيجگاهي و اطراف گوش بروز مي‌كنند. بيماران از محدوديت باز شدن دهان در هنگام جويدن به‌علت درد شكايت دارند. فشارهاي روحي- رواني اين دردها را تشديد مي‌كنند و عضلات جونده به‌طور منتشر نسبت به لمس حساس مي‌شود. در اين دردها محدوده حركت فك پايين هميشه كم نمي‌شود و عمدتا صداي مفصلي نداريم. درد را مي‌توان با لمس عضلات درگير ايجاد كرد. اين دردها مي‌تواند به‌صورت سردردهاي ناشي از اسپاسم عضلاني ديده شوند. آقاي دكتر دندان‌غروچه غيرارادي چيست و بر اثر چه عواملي به‌وجود مي‌آيد؟ دندان غروچه غيرهدفمند فك پايين به‌طور آگاهانه يا ناآگاهانه طي شب يا روز رخ مي‌دهد، دندان‌غروچه ممكن است گاه‌گاه يا مداوم به‌صورت به هم فشردن يا سائيدن دندان‌ها باشد. عوامل مختلفي ممكن است در ايجاد دندان‌غروچه نقش داشته باشند و حالت‌هاي عصبي و فشار روحي از علل اصلي آن است. به جز عوامل عصبي عوامل ديگري چون اختلالات اكلوژني مي‌تواند عامل ايجاد يا تشديد دندان‌غروچه باشد. سطوح دندان‌ها اغلب دچار ساييدگي مي‌شود، ليكن فقدان ساييدگي وجود دندان‌غروچه را رد نمي‌كند. فعاليت بيش از حد عضلات در دندان‌غروچه مي‌تواند دردهاي عضلاني يا مفصلي ايجاد كند، همچنين سايش دندان‌ها يا لقي دندان‌ها و شكستگي آنها ديده مي‌شود. آيا درست است كه دندان‌غروچه در محيط‌هاي شهري بزرگ مثل تهران بيشتر از محيط‌هاي ديگر شايع است؟ ‌بله، حتي مي‌توان گفت كه امروزه عوامل روحي- رواني نقش بزرگتري را ايفا مي‌كند. استرس‌هاي روزمره و تشديد آنها در جامعه ماشيني امروز و از جمله استرس‌هاي محيط شهرهاي بزرگ مانند تهران مي‌تواند از ضمير ناخودآگاه انسان از طريق دستگاه جونده تخليه شود. آگاهي بيماران از اين امر باعث تسهيل درمان مي‌شود. بيماري كه از عوامل مؤثر در اختلالات خود شناخت دارد مي‌تواند به‌صورت اكتيو در بهبودي مؤثر باشد و با كنترل رفتار و اعمال خود بيماري را به‌طور مثبت تحت‌تأثير قرار دهد.